Artykuł autorstwa:
dr. Marcina Wojewódki, radcy prawnego
został opublikowany na łamach Miesięcznika Pracodawców RP (czerwiec 2026)
Reprezentacja interesów pracowników w firmie gdy brak jest związku zawodowego
W obowiązujących w Polsce przepisach znajdujemy liczne obowiązki pracodawców w zakresie współpracy z przedstawicielami pracowników nawet jeśli w danej firmie nie działają związki zawodowe. Sytuacja taka dotyczy wielu obszarów przykładowo takich jak informowanie pracowników, zakładowe świadczenia długoterminowe takie jak PPE czy PPK, zakładowy fundusz świadczeń socjalnych, a także takie transakcje jak przykładowo przejście zakładu pracy czy restrukturyzacje pracownicze (zwolnienia grupowe). Dlatego warto przyjrzeć się tej sytuacji aby wiedzieć jakie obowiązki spoczywają na pracodawcy u którego nie działają związki zawodowe. Co ciekawe, polskie przepisy nie tylko przyznają zróżnicowane uprawnienia tym poszczególnym gremiom ale także różnie je nazywają, a nawet przewidują odrębne sposoby powołania ich do życia.
Rada pracowników
Ponad 20 lat temu, bo w dniu 7 kwietnia 2006 roku, została w Polsce uchwalona ustawa
o informowaniu pracowników oraz przeprowadzaniu z nimi konsultacji. Wprowadziła ona do polskiego porządku prawnego instytucję rad pracowników – czyli kadencyjnego, wybieranego przez ogół pracowników 3, 5 lub 7 osobowego gremium, którym przyznano określone uprawnienia informacyjne i konsultacyjne. Pracodawcy, u których działają takie rady zobowiązani są im przekazywać między innymi informacje dotyczące działalności i sytuacji ekonomicznej pracodawcy oraz przewidywanych w tym zakresie zmian; stanu, struktury i przewidywanych zmian zatrudnienia oraz działań mających na celu utrzymanie poziomu zatrudnienia, a także działań, które mogą powodować istotne zmiany
w organizacji pracy lub podstawach zatrudnienia. Przepisy stanowią, że członków rady pracowników wybierają sami pracownicy spośród kandydatów zgłoszonych na piśmie przez grupę co najmniej 10 lub 20 pracowników w zależności od wielkości pracodawcy. Rada pracowników liczy 3, 5 albo 7 członków, których stosunki pracy podlegają szczególnej ochronie trwałości.
Reprezentacja osób zatrudnionych w pracowniczym planie kapitałowym (PPK)
W przypadku pracowniczych planów kapitałowych (PPK) ustawodawca przyznał przedstawicielom pracowników ograniczone uprawnienia konsultacyjne. Podstawą prawną w tym przypadku jest ustawa z dnia 4 października 2018 roku o pracowniczych planach kapitałowych, która przewiduje obligatoryjny udział przedstawicieli osób zatrudnionych w tworzeniu PPK. Ustawodawca przewidział, że jeśli w danym zakładzie pracy nie działają organizacje związkowe to w procedurę wyboru instytucji finansowej, która będzie zarządzała PPK w danym zakładzie pracy muszą zostać obligatoryjnie zaangażowani przedstawiciele osób zatrudnionych. Przepisy ustawy o PPK stanowią, że pracodawca wybiera instytucję finansową, z którą zostanie zawarta umowa o zarządzanie PPK, w porozumieniu z reprezentacją osób zatrudnionych wyłonioną w trybie przyjętym w danym podmiocie zatrudniającym. Użyte w przepisie sformułowanie „w trybie przyjętym w danym podmiocie zatrudniającym” oznacza że pozostawiono pracodawcom pewną dowolność decyzyjną. Dlatego też prawidłowym i zgodnym z prawem rozwiązaniem będzie tak zorganizowanie powszechnych wyborów wśród pracowników przedmiotowej reprezentacji osób zatrudnionych, jak też przyjęcie i odpowiednie udokumentowanie, że reprezentacją to będzie np. działająca u pracodawcy rada pracowników czy komisja socjalna. Ustawodawca w przypadku PPK wyposażył reprezentację osób zatrudnionych wyłącznie w uprawnienia konsultacyjne. To jest obowiązkiem pracodawcy jest włączenie reprezentacji osób zatrudnionych w proces wyboru instytucji finansowej zarządzającej danym PPK ale oblig taki wynika wyłącznie w zakresie złożenia przez pracodawcę reprezentacji osób zatrudnionych propozycji wyboru określonej instytucji finansowej jako zarządzającego PPK w tym podmiocie zatrudniającym. Reprezentacja osób zatrudnionych dla celów PPK nie posiada zaś żadnych szerszych kompetencji.
To jedynie fragment, cały artykuł jest dostępny po kliknięciu w przycisk:
Pełny numer Miesięcznika Pracodawców RP jest dostępny bezpłatnie po kliknięciu w przycisk poniżej.
